8 câu hỏi nên hỏi trước khi thuê làm website
Mình gặp nhiều chủ quán, chủ shop thuê làm website xong mới nhận ra mấy chuyện không hay: hết hợp đồng là mất luôn tên miền, muốn sửa một dòng giá cũng phải nhắn bên cũ rồi chờ, năm sau gia hạn lại bị tính thêm một khoản không lường trước. Phần lớn những chuyện đó tránh được, chỉ cần hỏi đúng vài câu ngay từ buổi nói chuyện đầu tiên. Dưới đây là 8 câu mình khuyên bạn hỏi trước khi chốt, kèm theo một câu trả lời tốt nghe sẽ ra sao.
Báo giá gồm những gì, và ai là chủ thật sự của website?
Đây là hai câu quan trọng nhất nên mình gộp lại. Một con số “làm web vài triệu” gần như chẳng nói lên điều gì cho tới khi bạn biết nó bao gồm cái gì. Hãy hỏi rõ tên miền (cái địa chỉ web của bạn), hosting (nơi lưu trang để nó luôn mở được), phần thiết kế, phần viết nội dung và bảo trì sau này, món nào nằm trong giá, món nào tính riêng.
Có quán phở chốt một mức giá gọn, tới lúc bàn giao mới biết tên miền và hosting năm sau phải đóng thêm một khoản, đổi ảnh món mới cũng tính phí từng lần. Không phải họ làm sai, mà là bạn không hỏi nên không lường được. Câu trả lời tốt là một bảng liệt kê thẳng: cái gì đã gồm, cái gì phát sinh, mỗi năm đóng bao nhiêu để giữ web sống.
Đi liền với giá là câu hỏi sau khi xong thì mình có toàn quyền sở hữu không. Tên miền phải đứng tên bạn chứ không phải đứng tên bên làm, còn mã nguồn (file của website), tài khoản hosting và tài khoản quản trị thì bạn phải cầm. Mình từng thấy một homestay muốn đổi đơn vị khác làm lại, nhưng tên miền dùng ba năm nay lại do bên cũ đăng ký hộ và họ không trả, coi như mất luôn cái địa chỉ khách đã quen. Nghe câu “web nằm trên hệ thống của bên em, hủy hợp đồng là không mang đi được” thì nên dừng lại suy nghĩ.
Làm trong bao lâu và bàn giao theo mốc nào?
“Khoảng một, hai tuần” là câu trả lời dễ nghe nhưng dễ trượt. Bạn nên hỏi mốc cụ thể: khi nào xong bản thiết kế để bạn duyệt, khi nào ráp nội dung, khi nào lên web thật. Có mốc thì bạn biết tiến độ tới đâu, không phải nhắn “xong chưa anh” mỗi ngày.
Chẳng hạn một spa cần web kịp khai trương ngày 20. Nếu hai bên thống nhất rõ ngày 10 chốt giao diện, ngày 15 xong nội dung và hình, ngày 18 chạy thử, thì còn vài ngày dự phòng nếu có trục trặc. Còn nếu chỉ nghe “yên tâm kịp mà” mà tới ngày 19 vẫn chưa thấy gì thì bạn không kịp xoay. Câu trả lời tốt là một lịch ngắn có ngày tháng, nói rõ phần nào cần bạn gửi ảnh và thông tin thì mới chạy tiếp được.
Trang có tải nhanh và xem tốt trên điện thoại không?
Phần lớn khách của bạn vào web bằng điện thoại, lúc đang ngồi cà phê hay nằm trên giường, chứ ít ai mở máy tính. Nên hai chuyện này không phải “có thì tốt” mà là bắt buộc: trang phải hiện nhanh, và trên màn hình nhỏ chữ vẫn dễ đọc, nút vẫn dễ bấm.
Thử hình dung một shop bán đồ online, khách thấy quảng cáo bấm vào nhưng trang quay vòng ba bốn giây mới hiện, thì phần lớn họ thoát ra trước khi kịp thấy món hàng. Hoặc một homestay có web đẹp trên máy tính, mà mở trên điện thoại thì ảnh tràn ra ngoài, số điện thoại bé tí bấm không trúng. Bạn nên hỏi trang làm xong có mở thử trên điện thoại của mình được không, và nếu chậm thì có chỉnh không. Người làm nghiêm túc sẽ đưa bạn xem ngay trên điện thoại, không vòng vo.
Hỏi rõ mấy câu này từ đầu thì về sau bạn đỡ phải bận lòng.
Ai viết nội dung, ai chuẩn bị hình ảnh?
Đây là chỗ hay gây hiểu lầm và đội giá nhất. Bạn nghĩ bên làm web lo hết chữ với ảnh; họ nghĩ bạn tự gửi. Tới lúc gần xong mới phát hiện trang trống trơn, mỗi bên chờ bên kia. Hỏi rõ ngay từ đầu xem phần giới thiệu, mô tả dịch vụ và bảng giá thì ai viết, còn ảnh món ăn, ảnh phòng, ảnh trước sau của spa thì bạn chụp hay bên làm hỗ trợ.
Chẳng hạn một quán phở có sẵn ảnh chụp bằng điện thoại nhưng tối và lệch, lên web nhìn không ngon. Nếu thỏa thuận trước rằng bên làm sẽ chỉnh sáng và cắt lại giúp, hoặc gợi ý bạn chụp kiểu nào cho đẹp, thì kết quả khác hẳn. Câu trả lời tốt là chia việc rõ ràng: phần nào bạn lo, phần nào họ lo, và nếu cần thuê người viết hay chụp thêm thì tốn bao nhiêu, tất cả nói trước để bạn quyết.
Sau bàn giao, sửa đổi tính phí sao và mình tự sửa được không?
Website không phải làm xong là để yên mãi, bạn sẽ còn muốn đổi giá, thêm món mới, đăng khuyến mãi Tết. Nên hỏi trước rằng sửa một thay đổi nhỏ thì tính phí thế nào, hỗ trợ miễn phí trong bao lâu sau khi bàn giao. Có nơi bao một tháng, có nơi tính từng lần, biết trước thì bạn không bị bất ngờ.
Quan trọng không kém là bạn có tự sửa nội dung được không, hay đụng gì cũng phải nhờ lại. Một homestay đổi giá phòng theo mùa, nếu mỗi lần đổi đều phải nhắn bên làm rồi chờ nửa ngày thì rất vướng. Hãy hỏi xem có một trang quản trị đơn giản để bạn tự đổi giá, thay ảnh, đăng tin không, và họ có chỉ bạn dùng không. Câu trả lời tốt là bạn tự làm được những việc nhỏ hằng ngày, chỉ nhờ tới họ khi cần thay đổi lớn.
Có dự án nào đã làm cùng ngành mình để xem không?
Cuối cùng, đừng ngại xin xem việc họ đã làm. Một bên làm thật sẽ có sẵn vài đường link để bạn bấm vào xem tận nơi, chứ không chỉ vài tấm ảnh chụp màn hình đẹp long lanh. Tốt nhất là xem được dự án gần với ngành của bạn, vì đã từng làm cho quán ăn, spa hay homestay thì họ hiểu khách của bạn cần gì.
Chẳng hạn bạn mở spa và được xem một web spa họ từng làm, bạn sẽ biết ngay họ có sắp xếp gọn gàng bảng dịch vụ, nút đặt lịch và ảnh trước sau hay không. Nếu họ chỉ làm web công ty xây dựng mà chưa từng đụng ngành dịch vụ nhỏ như bạn, thì không phải là không làm được, nhưng bạn nên hỏi kỹ hơn về cách họ hình dung trang của mình.