Vì sao website tải chậm và cách khắc phục

Khách nhắn “web của em vào chậm lắm”, bạn mở thử thì màn hình trắng xoay vòng vòng mất mấy giây. Nghe có vẻ bí ẩn, nhưng thật ra phần lớn website tải chậm đều dính vài thủ phạm quen mặt, và nhiều cái bạn tự xử được mà không cần biết code. Bài này mình điểm bốn thủ phạm hay gặp nhất, xếp từ phổ biến nhất trở xuống, kèm cách khắc phục và cách tự bắt bệnh bằng công cụ miễn phí của Google.

Thủ phạm số một: ảnh quá nặng

Đây là lỗi mình gặp ở gần như mọi web chậm từng xem qua. Chủ quán chụp hai chục tấm món ăn bằng điện thoại, mỗi tấm 4–5MB, rồi up thẳng lên web không qua xử lý. Cộng lại, riêng ảnh của trang chủ đã gần trăm MB — khách mở bằng 4G thì chờ dài cổ, mà khách thì hiếm khi chịu chờ.

Điều ít ai để ý: màn hình điện thoại chỉ cần ảnh vài trăm KB là đã nét căng. Tấm 5MB và tấm 300KB hiện lên trông y hệt nhau, khác mỗi chuyện một tấm bắt khách tải lâu gấp cả chục lần.

Ảnh 5MB và ảnh 300KB trên màn hình điện thoại trông y hệt nhau — khác nhau ở chỗ khách phải chờ bao lâu.

Cách xử lý: nén ảnh trước khi up. Nên chuyển ảnh sang WebP — một định dạng ảnh nhẹ, giữ nguyên độ nét mà dung lượng chỉ bằng một phần của JPG. Công cụ miễn phí có sẵn: squoosh.app của Google, mở trang, kéo ảnh vào là nén được ngay. Tiện tay thu ảnh về chiều ngang khoảng 1.200–1.600 điểm ảnh là vừa đẹp cho web, không cần hơn.

Hosting rẻ, hoặc máy chủ đặt quá xa

Hosting là chỗ đặt web của bạn — một chiếc máy chủ ở đâu đó lưu toàn bộ trang. Gói hosting vài chục nghìn một tháng thường nhồi hàng trăm web chen chung một máy, nên tới giờ cao điểm là web nào cũng ì như nhau.

Vị trí máy chủ cũng quan trọng không kém. Mình từng xem web một homestay ở Đà Lạt, khách toàn người Việt nhưng máy chủ đặt tận Mỹ — mỗi lần khách bấm gì, dữ liệu lại chạy khứ hồi nửa vòng trái đất rồi mới hiện ra.

Cách xử lý: hỏi thẳng nhà cung cấp “máy chủ đặt ở đâu?” rồi chọn gói có máy chủ tại Việt Nam hoặc Singapore. Chuyển hosting nghe to tát nhưng bên bán gói mới thường chuyển giúp miễn phí, chênh lệch giá chỉ vài chục đến hơn trăm nghìn mỗi tháng — đổi lại khách vào web nhanh thấy rõ.

Theme, plugin chất chồng — bệnh quen của web WordPress

Kịch bản hay gặp: bạn mua một theme — giao diện dựng sẵn — nhìn bản demo đẹp lung linh. Nhưng theme kiểu đó thường là hàng “đa năng”, gánh sẵn code cho hàng trăm kiểu web khác nhau; bạn chỉ dùng một kiểu mà khách nào vào cũng phải tải nguyên cả cục. Web dùng lâu lại cài thêm plugin — tiện ích gắn thêm: cái đặt lịch, cái popup, cái thống kê, cái chia sẻ Facebook. Mỗi cái nặng thêm một ít, cộng dồn thì trang phải kéo về cả đống thứ mới hiện được.

Mình từng đếm một web spa cài 23 plugin. Chủ spa nhớ mình đang dùng chừng 6 cái.

Cách xử lý: vào danh sách plugin, cái nào không nhớ để làm gì thì tắt thử (chưa cần xoá vội). Chạy một tuần không thấy thiếu gì thì xoá hẳn. Việc này không đụng đến code. Riêng theme cồng kềnh thì khó gỡ hơn — muốn thay gần như phải làm lại giao diện, chuyện đó mình bàn ở cuối bài.

Nhúng quá nhiều thứ từ bên ngoài

Video YouTube tự phát, hộp chat Facebook, bản đồ, ba bốn kiểu font chữ tải từ nước ngoài — mỗi thứ nhúng vào là trang của bạn phải đứng chờ thêm một máy chủ khác trả lời. Từng thứ riêng lẻ không tệ; tệ là gom hết lên cùng một trang.

Một trang spa mình từng xem có đủ combo: video giới thiệu tự chạy, hộp chat, font đẹp, thêm mã theo dõi quảng cáo. Mở trên điện thoại, trang nhích từng chút một.

Cách xử lý: giữ lại một hai thứ thật sự ra khách, bỏ phần còn lại. Video thì để ảnh bìa, khách bấm mới tải — đừng cho tự phát. Hộp chat thì thay bằng một nút Zalo, nhẹ hơn hẳn mà khách Việt cũng quen bấm hơn. Font để lại một, cùng lắm hai kiểu.

Tự bắt bệnh bằng PageSpeed Insights

Không cần đoán web mình dính lỗi nào. Google có công cụ miễn phí tên PageSpeed Insights (pagespeed.web.dev): mở trang, dán địa chỉ web của bạn vào, bấm phân tích, chờ chừng nửa phút là có kết quả.

• Nhìn điểm ở thẻ Điện thoại trước — khách của bạn chủ yếu xem bằng điện thoại, và điểm này bao giờ cũng gắt hơn điểm máy tính.
• Kéo xuống phần gợi ý: công cụ chỉ đích danh ảnh nào đang nặng, thứ nhúng nào ngốn nhiều thời gian nhất.
• Không cần hiểu hết chữ kỹ thuật. Thấy nhắc nhiều đến hình ảnh thì thủ phạm là ảnh; thấy tên YouTube, Facebook trong danh sách thì thủ phạm là đồ nhúng.

Chạy một lần trước khi sửa và một lần sau khi sửa để thấy điểm nhích lên — vừa vui, vừa chắc chắn mình sửa đúng chỗ.

Khi nào vá được, khi nào nên làm lại hẳn

Nếu web còn mới, chậm chủ yếu vì ảnh nặng với vài plugin thừa, thì cứ vá: một buổi chiều nén ảnh, gỡ plugin, thêm đổi hosting nếu cần, là khách vào thấy khác ngay.

Nhưng có những web vá mãi không hết bệnh: web đã bốn năm năm tuổi, theme cũ ngừng cập nhật, sửa chỗ này lòi chỗ kia, chạy PageSpeed vẫn đỏ. Lúc đó nên tính chuyện làm lại — cộng hết tiền và công vá qua từng đợt, nhiều khi bằng làm trang mới, mà trang mới thì hết bệnh tận gốc.

Ở Seawin Tech, bọn mình làm web theo kiểu tĩnh: trang được dựng sẵn thành tệp hoàn chỉnh, khách mở là hiện ngay chứ máy chủ không phải lắp ráp lại ở từng lượt xem. Không theme đa năng, không plugin chất chồng, nên cũng không có gì để chậm dần theo năm tháng.